Kolay bir Sudoku çözdüyseniz, adlarını bilmeseniz bile "Naked Single" (tek aday) ve "Hidden Single" (gizli tek) tekniklerini zaten kullanmışsınızdır. Bu iki teknik bütün çözüm yöntemlerinin temelidir. Kolay bulmacaların çoğunu ve orta seviyedekilerin önemli bir kısmını tek başlarına bitirmeye yeterler; en zor bulmacalarda bile rakamların büyük bölümünü yine bu iki teknik yerleştirir. Onları şansa bırakmadan, bilinçli olarak aramayı öğrenmek daha hızlı ve daha sakin bir oyuncu olmanın en kısa yoludur.
Aday rakamlar ve not alma
Aday, kuralları bozmadan boş bir hücreye hâlâ yazılabilecek rakamdır: aynı satırda, aynı sütunda ve aynı 3×3 kutuda bulunmaz. Notlar (kalem işaretleri) ise bu adayları takip etmek için hücrenin köşesine yazdığınız küçük rakamlardır.
Konumları kısaca anlatmak için Sudoku oyuncularının yaygın olarak kullandığı bir gösterim var: r1c5, 1. satır ve 5. sütundaki hücre demektir (r: row/satır, c: column/sütun). Satırlar yukarıdan aşağıya, sütunlar soldan sağa sayılır. Kutular da bir sayfayı okur gibi 1'den 9'a numaralandırılır; 1. kutu sol üst, 2. kutu üst ortadır.
Her hücreye en baştan bütün adayları yazmak zorunda değilsiniz. Kolay bulmacalarda birçok oyuncu sadece göz taramasıyla sonuca ulaşır. Yine de aday mantığını kavramak iki tekniği anlamayı kolaylaştırır; bulmaca zorlaştıkça eksiksiz notlar vazgeçilmez hâle gelir.
Naked Single (tek aday) nedir?
Naked Single, yalnızca tek bir adayı kalan hücredir. Diğer bütün rakamlar o hücrenin satırında, sütununda ya da kutusunda zaten bulunur; dolayısıyla geriye kalan rakam oraya yazılmak zorundadır. "Çıplak" denmesinin nedeni, cevabın sadece o hücreye bakarak açıkça görülebilmesidir.
Örnek: r1c5 hücresinde tek aday
r1c5 boş olsun ve bu hücrenin üç birimini kontrol edelim:
| Birim | Yerleştirilmiş rakamlar |
|---|---|
| 1. satır | 3, 5, 7, 9 |
| 5. sütun | 1, 4, 8 |
| 2. kutu (üst orta) | 2, 9 |
| Hepsi birlikte | 1, 2, 3, 4, 5, 7, 8, 9 |
r1c5'in "gördüğü" sekiz farklı rakam var. Listede eksik olan tek rakam 6, yani r1c5 = 6. Dikkat edin, 9 hem 1. satırda hem de 2. kutuda geçiyor ama yalnızca bir kez sayılır. Edinilmesi gereken alışkanlık şu: kaç tane rakam yazıldığını değil, kaç farklı rakam görüldüğünü sayın.
Hidden Single (gizli tek) nedir?
Hidden Single bulmacaya ters yönden bakar. "Bu hücreye hangi rakamlar girebilir?" yerine "Bu rakam bu birimde nereye girebilir?" diye sorarsınız. Bir rakamın bir satırda, sütunda veya kutuda gidebileceği tek bir hücre kalmışsa, o hücrede başka adaylar olsa bile rakam oraya yazılır. "Gizli" denmesinin sebebi budur: tek bir rakama odaklanana kadar hücre kararsız görünebilir.
Örnek: 1. kutuda 4 rakamı için gizli tek
Aşağıda başka bir bulmacanın 1. kutusu var. Noktalar boş hücreleri gösteriyor:
| 1. sütun | 2. sütun | 3. sütun | |
|---|---|---|---|
| 1. satır | 8 | . | . |
| 2. satır | . | 3 | . |
| 3. satır | . | . | 5 |
1. kutuda henüz 4 yok. Kutunun dışında r1c7, r2c5 ve r7c2 hücrelerinde birer 4 bulunuyor; 3. satırda, 1. sütunda ve 3. sütunda ise 4 yok. Şimdi altı boş hücreyi sırayla inceleyelim:
- r1c2 ve r1c3'e 4 yazılamaz, çünkü 1. satırda r1c7'de zaten 4 var.
- r2c1 ve r2c3'e 4 yazılamaz, çünkü 2. satırda r2c5'te zaten 4 var.
- r3c2'ye 4 yazılamaz, çünkü 2. sütunda r7c2'de zaten 4 var.
- Geriye yalnızca r3c1 kalıyor. 1. kutuda bir yerde mutlaka 4 olmalı, o hâlde r3c1 = 4.
r3c1'e başka hangi rakamların girebileceğini bilmiyoruz, bilmemize de gerek yok. Hücrede hâlâ üç dört aday olabilir; ama 4 rakamının gidebileceği başka bir yer yok.
Tekleri verimli şekilde tarama
Rastgele aramak yavaştır. İyi oyuncular birkaç tekrarlanabilir tarama yöntemi kullanır ve bunlar arasında geçiş yapar.
Rakama göre tarama (çapraz tarama)
Bir rakam seçin, örneğin 1. Tablodaki bütün 1'lere bakın ve bulundukları satır ile sütunlardan zihninizde birer çizgi geçirin. Sonra içinde henüz 1 olmayan her kutuya bakın ve kaç hücrenin çizgilerin dışında kaldığını sayın. Tek bir hücre kaldıysa gizli tek buldunuz demektir. Rakamları 1'den 9'a sırayla dolaşın; tabloda sık geçen rakamlar en verimli olanlardır, çünkü en çok hücreyi kapatırlar.
Kutuya göre tarama
Neredeyse dolmuş bir kutu seçin, mesela altı yedi rakamı verilmiş olanı. Eksik rakamları listeleyin ve her birini kutudan geçen satır ve sütunlarla karşılaştırın. Kalabalık kutular hızla sonuç verir; tek boş hücre kaldıysa son rakam anında bulunur.
Satır ve sütuna göre tarama
İki üç boş hücresi kalan satır ve sütunlar da aynı ilgiyi hak eder. Her eksik rakam için hangi boş hücrelere girebileceğini kontrol edin. Satır ve sütunlardaki gizli tekleri görmek kutulardakine göre biraz daha zordur, çünkü engelleyen rakamlar tablonun her yerine dağılmıştır. Bu yüzden pek çok oyuncu bu kontrolü kutu taramasından sonra yapar.
Adım adım bir çözüm rutini
- 1'den 9'a kadar her rakam için çapraz tarama yapın ve kutulardaki bütün gizli tekleri yerleştirin.
- Neredeyse tamamlanmış satır, sütun ve kutulardaki eksik rakamlara bakın.
- Tarama sonuç vermemeye başladığında kalan hücrelere eksiksiz notlar yazın.
- Tek adayı kalan hücreleri (tek aday) ve bir birimde tek yeri kalan rakamları (gizli tek) arayın.
- Her yerleştirmeden sonra o rakamı aynı satır, sütun ve kutudaki notlardan silin. Bir yerleştirme çoğu zaman bir sonraki teki ortaya çıkarır.
Sık yapılan hatalar
- Notları güncellemeyi unutmak. Bir 4 yerleştirip satırından, sütunundan ve kutusundan 4'ü silmezseniz notlarınız sizi yanıltmaya başlar ve gerçekte olmayan bir tek "bulabilirsiniz".
- Eksik aday listeleri. Aceleyle yazılan notlarda çoğu zaman bir rakam atlanır. Tek adaylı görünen bir hücrenin aslında iki adayı olabilir.
- Üç birimden sadece ikisini kontrol etmek. Tek aday için satır, sütun ve kutunun üçüne de bakmalısınız. En sık atlanan kutudur.
- İki tekniği karıştırmak. Gizli tek olan bir hücrede hâlâ birkaç not görünebilir. Çözülmüş gibi durmuyor diye onu gözden kaçırmayın.
- Tahmin yürütmek. İyi hazırlanmış bir Sudoku'nun tek bir çözümü vardır ve mantıkla çözülebilir. Takıldığınızda yeniden tarayın; işe yarıyor gibi görünen bir tahmin, hatayı çok daha sonraya kadar saklayabilir.
Tekler yetmediğinde
Bazen bütün birimleri taramışsınızdır, notlarınız doğrudur ve yine de hiçbir tek görünmez. Bu, bulmacanın bir üst seviye teknik istediğinin işaretidir. Sıradaki adımlar genellikle şunlardır: bir kutudaki rakamın tek bir satır ya da sütuna sıkıştığı kilitli adaylar (pointing ve claiming), iki hücrenin aynı iki adayı paylaştığı açık ve gizli çiftler, daha sonra da X-Wing gibi desenler. Bu tekniklerin hiçbiri doğrudan rakam yerleştirmez; adayları eler ve bu eleme neredeyse her zaman yeni bir teki açığa çıkarır.
Sudoku Explainer (SE) puanı da bu durumu yansıtır. Bu sistemde kutudaki gizli tek 1.2, satır ya da sütundaki gizli tek 1.5, tek aday ise 2.3 puan alır. Dolayısıyla yalnızca teklerle bitirilebilen bir bulmacanın SE puanı en fazla 2.3'tür. Puanı bundan yüksekse en az bir ileri teknik gerekecektir.
Pratik yaptıkça desenler otomatikleşir
Tek aday ve gizli tek kolay anlaşılır, ama hız tekrarla gelir. Online Sudoku sayfamızda kolay veya orta seviye bir bulmaca açın ve not yazmadan önce mutlaka çapraz tarama yapmayı alışkanlık hâline getirin. Günlük Sudoku ise her gün biraz pratik yapmak için iyi bir yol. Birkaç hafta sonra tekleri aramadığınızı, onları doğrudan gördüğünüzü fark edeceksiniz.